پست الکترونیک:
کلمه عبور:




نکات مهمی که باید برای امتحان بدانیم

بدون شک، امتحان عاری از اضطراب و استرس نیست اما نحوه عملکرد فرد و چگونگی برخورد و کنار آمدن وی با شرایط امتحان می‌تواند در کاهش یا افزایش دلهره ناشی از امتحان موثر باشد، هر چند بحث پیرامون عادات صحیح و غلط در برخورد با شرایط امتحان، نیازمند رجوع به عناوین مطرح شده پیشین اعم از برنامه‌ریزی مدون، فعالیت‌های هدفمند، افزایش تمرکز و حافظه، روش‌های صحیح مطالعه و ... می‌باشد.

حال خلاصه‌ای از این ظرایف را خدمت شما ارئه می‌نمایم.

همه ما بیدار ماندن در ساعات غیر معمول شب امتحان، عدم وجود برنامه‌ریزی طی روزهای پیش از امتحان و به هم خوردن رژیم‌های غذایی، ورزشی و فعالیت‌های طبیعی روزمره در طول فرصت‌های آمادگی جهت امتحان را تجربه کرده و با هزاران عادت غلط، رفتار احساسی و مشکل پیش بینی شده و پیش بینی نشده طی روزهای پیش از امتحان برخورد نموده‌ایم. اذا بهتر است قبل از آنکه دیر شود به فکر چاره باشیم!

در برنامه‌ریزی جهت شرکت در یک امتحان، بسته به اهمیت آزمون و سنگینی و حجم مطالب تعیین شده جهت آن، باید حداقل یک چهارم فرصت مطالعه اولیه را به مرور مطالب اختصاص دهیم؛ تجربه ثابت کرده است که خواندن تنها یک دور مطالب علمی- خلاصه مفاهیم تخصصی- نه تنها مشکلی از شما در سر آزمون حل نخواهد کرد بلکه تنها با نگاه کردن گزینه‌هایی که می‌دانید آنها را جایی خوانده‌اید، ولی به علت مرور صحیح دقیقا نمی‌توانید مطلب را به ذهن خویش فراخوانید، سبب عصبانیت و به هم خوردن تمرکز شما می‌گردد. دیگر آنکه در برنامه‌ریزی خود از روز آخر به جلو برنامه‌ریزی کنید؛ به عبارت دیگر تکلیف خود را با روزهایی که قرار است به دوره مطالب بپردازید روشن کنید. آنچه مسلم است مرور تدریجی مطالب علمی متفاوت از آن چیزی است که فشرده‌خوانی خوانده می‌شود. هر چند هر یک در جای خویش توصیه می‌شوند. مرور به دوره مطالب از قبل خوانده شده اطلاق می‌گردد حال آنکه فشرده خوانی، مطالعه مطالب تازه در فاصله زمانی اندکی قبل از امتحان است . اهمیت مرور مطالب در بازنگری مننحنی فراموشی ابینگهاوس آشکارتر می‌گردد؛ در واقع سرعت فراموشی پس از یادگیری بسیار زیاد است و سپس به تدریج کاهش می‌یابد. بر این اساس توصیه به مرور فاصله‌دار که دوره تدریجی مطالب در فواصل معین است، می‌گردد و نه مرور بی وقفه یا فشرده‌خوانی. جهت دستیابی به فواصل زمانی مورد توافق به بخش تقویت حافظه، مراجعه نمایید.

به هر حال برنامه مدون خود را بروی کاغذ بیاورید، حتی اگر مقدور است قسمت به قسمت مطالب و سرفصل‌های مورد مطالعه خود را در ساعات اختصاص داده شده برنامه لحاظ نمایید. نسخه کوچکی از برنامه در کیف پولی خود بگذارید و همیشه آن را پیش روی خود داشته باشید. ضمن تعهد به اجرای برنامه، در صورت وجود مشکل خاصی که با اجرای صحیح برنامه شما به صورت موقت تعارض دارد، انعطاف پذیر باشید. عدم پذیرش این حقیقت که برنامه‌ها نیز قابل تغییرند، معمولا باعث سرخوردگی و ایجاد عارضه‌ای موهوم به نام «برنامه‌های غیر قابل اجرا» که معضل اصلی برنامه‌ریزی بسیاری از  عزیزان است، می‌گردد.

در روزهای واپسین قبل از آزمون، لیستی از مطالبی را که تاکنون مطالعه نکرده‌اید تهیه کرده، آنها را بر اساس اهمیت امتحانی تقسیم‌بندی نمایید. این تقسیم‌بندی دست شما را برای مطالعه مطالب مهم‌تر امتحانی در فرصت‌های موجود، باز خواهد گذاشت. در بسیاری از مدارس عادی و دانشگاه‌ها، سوالات امتحانی سال‌های پیشین به صورت بانک سوال جمع‌آوری شده و در اختیار داوطلبین قرار می‌گیرد. استفاده از این مجموعه جهت آشنایی با نحوه طرح سوال از سوی اساتید و گاهی پاسخگویی به سوالات تکراری که صرفا پس و پیش گشته‌اند، بسیار مفید است و به عنوان یک اصل، مطالعه متون را با زدن تست‌های طبقه‌بندی شده مربوطه همره سازید؛ این عمل حداقل چندین فایده دارد:

  1. گاهی یک جمله را هزار بار خوانده‌اید ولی به نکته اصلی و سوال برانگیز آن دست نیافته‌اید. با این روش شما می‌توانید نکات موجود در جملاتی این چنین را عینا دریافت نمایید.
  2. فراگیری یک واقعیت علمی در قالب پاسخ‌دهی به یک سوال، عینی‌تر خواهد بود.
  3. شاید همین سوال در امتحان شما تکرار شود. آیا تا به حال این اتفاق برای شما نیفتاده است؟

در خصوص روش‌های مطالعه و چگونگی خلق فرصت‌های مطالعه، نحوه فیش‌برداری و استفاده از فرصت‌های مرده در طول زمان آمادگی جهت امتحان می‌توانید به مباحث پیشین مراجعه نمایید. در طی روزهای مانده به امتحان، از مواد غذایی مقوی و مغذی به بهترین وجه استفاده کنید و از خوردن آنچه هله هوله نامیده می‌شود، جدا بپرهیزید. مایعات را در رژیم غذایی خود پیش از پیش بگنجانید و از عوارض ترکیبات دارویی و یا فرآورده‌هایی مثل قهوه و ... که جهت شب نشینی‌های طولانی استفاده می‌شود، آگاه باشید! یک ساعت قبل از امتحان ترجیحا از مواد غذایی سبک استفاده کنید یا اصولا چیزی نخورید!

خود را به مطالعه طولانی وادار نسازید بلکه سعی کنید قدرت خود را صرف حفظ تمرکز و به یادسپاری مطالب در ذهن نمایید؛ مسلما مطالعه در زمان های کوتاه و تنظیم شده به همراه فرصت‌هایی جهت باز توانی توالی مغزی در پذیرش مطالب جدید سودمند‌تر از مطالعات طولانی مدت است. در این مدت زمانی، خوب بخوابید و از زمان خواب خود آنچنان نکاهید. کم خوابی علاوه بر آنکه شما را در برابر بسیاری از عوامل بیماری‌زا و هیجانات منفی آسیب‌پذیرتر می‌کند، بلکه فرصت درک مطالب را نیز از شما می‌گیرید. براساس یک تجربه، هر چهار ساعت کم خوابی موجب کاهش 25 درصدی توان درک مطلب در ساعات نخست و 35 تا 50 درصدی در ساعات آتی می‌گردد.

از نکات قابل ذکری که از تجارب شخصی نگارنده محسوب می‌شود این است که مجموعه مطالب خوانده شده قبل از امتحان تنها تضمین اندکی بر موفقیت شما در امتحان می‌باشد و بخشی از ضمانت مذکور، در قبال حفظ اعتماد به نفس و اعتماد بر هر آن چیزی است که خوانده‌اید. با خود زمزمه کنید که « من می‌توانم و از آنچه حتی تاکنون در خانه و خیابان! فرا گرفته‌ام جهت پشت سر گذاردن این امتحان سود خواهم برد». حتی اگر مدتی قبل از امتحان، به دلیلی نتوانستید آنچنان که باید وشاید مطالعه کنید، نهراسید. به خود اطمینان کنید. ذهن شما در سر جلسه، از کوچکترین نکات ثبت شده در سلول‌های ریز نقش خود جهت پاسخگویی به سوالات استفاده خواهد کرد! و رمز قبولی و موفقیت در امتحانات، فقط آرامش و اعتماد بر خوانده‌ها یا حتی نخوانده‌ها می‌باشد. گاهی مجبور به خواندن مطالب خلاصه‌ای می‌شویم که از کتب مرجع تهیه شده‌اند. مسلم است که این کتب همه مطالب ریز و قابل طرح در امتحانات را در خود جای نمیدهد ولی آنچه به موفقیت شما کمک می‌کند اطمینان برخوانده‌های اندک خود می‌باشد. به خود بقبولانید که طراحان عموما از خوانده‌های شما سوال طرح می‌کنند و نه از نخوانده‌ها!

از عادات غلط مهمی که باعث شکست در امتحانات می‌شود، آن است که داوطلب، خود را با دیگران و سایر شرکت کنندگان مقایسه می‌کند. مقایسه‌ای مخرب که نه تنها مفید نیست بلکه بسیار آسیب‌رسان است. توصیه می‌کنم پیش از امتحان، حجم تماس‌های تلفنی خود را کاهش دهید و برای ایجاد اضطراب برای خود و دوستان خویش، آرامش و حس تعادل روحی خویش را تقویت کنید. همواره این نکته را در ذهن داشته باشید، که جلسه امتحان، قتلگاه شما نیست و اکثر اساتید دوست دارند دانشجویانشان با نمرات بالا امتحان را پشت سر بگذارند چرا که خود این یکی از علل توفیق ایشان در تفهیم بهتر مطالب است.

قبل و حین امتحان، خود را آرام نگهدارید. از روش‌های تن‌آرامی، می‌توان به روش‌های ساده زیر به صورت تمرین‌هایی که می‌توان در طول مدت آمادگی جهت امتحان به انجام آنها پرداخت، اشاره کرد:

  1. چشمانتان را ببندید و عضلات خود را از پا تا سر به ترتیب سفت و منقبظ و در ادامه منبسط و شل نمایید.
  2. در ذهن خود جلسه امتحان و شرایط حاکم بر آن را از توزیع سوالات تا مرحله پایانی و بازگرداندن پاسخنامه به مراقبین جلسه، مجسم کرده و با این خیال‌سازی، ذهنیت ترسناک محیط امتحان را برای خود از بین ببرید.
  3. خود را در ساحل دریا، قدم زنان بر شن‌های ساحل، مجسم سازید. روی شن‌های نرم دراز بکشید و برخورد امواج آرام دریا را برتن خویش احساس کنید. این موج آرامش است که پیکره شما را فرا می‌گیرد.

و اما نکاتی که باید در سر جلسه امتحان رعایت نمود:

الف- آرامش خود را با راز و نیاز و دعا و برقراری پل ارتباطی خویش با خدا تقویت کنید. مسلما هر کسی برای خود در این ساعات چیزی را زیر لب زمزمه می‌کند. هرگز به مطالعه مطالب درسی در لحظات اندکی که به آغاز امتحان باقی است، نپردازید. یقینا شما هم بسیاری از دوستان خود را دیده‌اید که حتی بر روی صندلی و علی رغم توصیه مراقبین به کنار گذاشتن جزوات و کتاب‌های مربوطه، همچنان به دنبال نکته‌ای می‌گردند که گره کارشان در آن نکته است! به هر حال بهتر است در روز امتحان 15 دقیقه زودتر در محل امتحان حاضر شوید و سعی در حفظ آرامش و خونسردی خود نمایید. می‌توانید قبل از شروع جلسه از دعای مطالعه، سوره حمد و یا عبارات تاکیدی که از قبل تعیین کرده‌اید کمک بگیرید.

ب- از روش موردر (MURDER) برای به یادآوری مطالب در زمان امتحان بهره ببرید:

M- (Motivation)، فراهم‌آوری شرایط شامل آرامش و حفظ خونسردی و ...

U- (Underestand)، نیازمندی‌های یادآوری را بفهمید. مطمئن شوید که متن سوال را خوب فهمیده‌اید و بعد بر اساس آن، مطالب را به ذهنتان یادآوری کنید.

R- (Recall)، آرام باشید و اطلاعات را با تصویر کردن موقعیتی که در آن اطلاعات را یاد گرفته‌اید، به ذهن بیاورید.

D- (Details)، با آرامش و تخیل و تصویر سازی استراتژی‌های حل مسئله را برای به یاد آوردن جزییات به کار گیرید.

E- (Expand)، اطلاعات به یاد آمده را گسترش دهید و پاسخ معقول را بدست آورید.

R- (RespondReview)، پاسخ دهید و پاسخ‌هایتان را مرور کنید.

ج- سوالات را دقیق بخوانید و گاهی اوقات از اینکه شاید چند سوال اول را نتوانید درست پاسخ دهید، نگران نشوید. بعد از چند سوال سخت مطمئنا سوال آسانی قرار دارد! سوالاتی که فعلا نمی‌توانید پاسخ دهید با علامتی مشخص کرده، در پایان به مرور و پاسخگویی آنها بپردازید.

د- حتما وقت و زمان خود را تنظیم کنید. چرا که شاید سوالات راحتر، سوالات پایانی پرسشنامه شما باشند که با یک تنظیم غیر صحیح وقت، هیچگاه فرصت پاسخگویی آنها را نخواهید داشت!

ه- سوالات را یکی یکی، سریع و حدالامکان با محاسبات ذهنی پاسخ گفته و بلافاصله جواب انتخابی را به داخل پاسخنامه وارد سازید. هر چند در این خصوص هر کس روش خاص به خود را دارد. اما نگارنده پیشرفت چند سوال وابسته به یک درس خاص ( مثلا هر 5 سوال مرتبط با آسیب‌شناسی) یا یک صفحه کامل پرسشنامه (مثلا 5 سوال یک صفحه) را توصیه می‌کند. با این حال، حداقل بعد از هر 5 تا 10 تست، شماره سوال را با پاسخنامه تطبیق داده و پس از هر 30 سوال، وقت خود را مجددا تنظیم کنید.

و- سعی کنید با توجه به ترتیب سوالات دفترچه آزمون پیش بروید و هیچ درسی را بی‌‌پاسخ نگذارید! در امتحانات جامع مثل کنکور سراسری سعی کنید اول سوالات دروسی را پاسخ دهید که دارای ظریب بیشتری هستند و نقش مهمتری در موفقیت شما دارند و به همین ترتیب به سراغ دروسی که اهمیت آنها کمتر می‌شود بروید. اگر به یک روش ثابت برای پاسخ‌گویی به امتحانات جامع دست یافتید، مثلا اول سوالات زیست‌شناسی بعد شیمی و بعد فیزیک و در نهایت ریاضی را پاسخ می‌دهید، حتما به یاد داشته باشید که سر جلسه امتحان هم به همین روش سوالات را پاسخ دهید. یعنی یک‌باره سر جلسه کنکور به سرتان نزند که فیزیک را قبل از ریاضی پاسخ دهید چرا که حداقل ضرر این کار به هم خوردن زمان‌بندی شما برای پاسخ‌گویی به سوالات است.

حتی اگر برای پاسخ‌گویی به سوالات یک درس اختصاصی تسلط ندارید ( مثل درس زمین‌شناسی برای داوطلبان تجربی آزمون سراسری دانشگاه‌ها) نسبت به آن سوالات بی‌توجه نبوده و ضمن بررسی گزینه‌ها سعی در رد گزینه‌های غلط و ناآشناتر و انتخاب گزینه صحیح داشته باشید. به خود بقبولانید که حتی این سوالات نیز برای شما قابل پاسخ‌گویی است.

سوالات را از چند زاویه مختلف بررسی کرده و از فهم موضوع سوال اطمینان حاصل کنید. در متن سوالات به کلمات کلیدی نظیر «مقایسه کنید»، «تعریف کنید»، «و به جزء» و ... توجه نمایید.

جهت توضیح نکات بیشتر در پاسخ‌گویی به سوالات امتحانی، پرسش‌های آزمونی را به چند دسته تقسیم کرده و در هر دسته نکاتی را خدمتتان ارائه می‌دهم:

  1. سوالات صحیح/غلط: ساده‌ترین نوع سوالات می‌باشند به‌طوری که امکان انتخاب جواب صحیح حداقل 50 درصد است. حتما به کلمات و قیود موجود در متن سوال توجه کنید. معمولا کلماتی چون «همیشه و هرگز» نشان دهنده جمله نادرست و واژگانی چون «اغلب، به‌ندرت و گاهی اوقات» عموما در جملات صحیح گنجاده ‌می‌شوند. از طرف دیگر جملات درست اغلب طولانی‌تر هستند چرا که برای حفظ صحت یک جمله نیاز به استعمال عبارات توصیفی بیشتری است. در پاسخ‌گویی به این سوالات، اولین فکر و احساسی که به ذهنتان می‌رسد انتخاب نمایید. معمولا تغییر پاسخ انتخابی راه به جایی نخواهد برد مگر آنکه برای تغییر پاسخ خود علتی قانع کننده داشته باشید.
  2. سوالات چند گزینه‌ای: پس از خواندن دقیق سوال و توجه به کلمات و عبارات خاص نظیر «هیچ یک، به جزء، همه موارد» و ... تمامی گزینه‌ها را مطالعه کرده و با تامل در علت کنار هم قرارگیری سایر گزینه‌ها، پاسخی صحیحی را که متناسب با سوال مطرح شده است، انتخاب کنید. همیشه این اصل را به خاطر داشته باشید که یک سوال می‌تواند چند پاسخ صحیح داشته باشد و ما باید مناسبترین را انتخاب کنیم، لذا به نخستین پاسخ ظاهرا صحیح بدون مطالعه سایر گزینه‌ها قانع نباشید. گاهی هم با حذف پاسخ‌های واضحا غلط و در عین ناآگاهی از گزینه صحیح تنها با رد گزینه‌های غلط می‌توانید پاسخ درست را یافته یا حداقل احتمال انتخاب گزینه مناسب را بیافزایید. به صورت تجربی امکان اینکه گزینه الف صحیح باشد بسیار کم است. هرگاه به یک سوال با گزینه الف صحیح برخورد کردید نکات زیر را چک کنید:

الف- آیا سوال مثبت است یا منفی؟ یعنی امکان دارد سوال از شما پرسیده باشد کدامیک جزء خصوصیات یک بیماری نیست، اما گزینه الف شاخص‌ترین خصیصه آن بیماری است و شما با خیال راحت آن را انتخاب می‌کنید. احتمال این اشتباه زمانی بیشتر می‌شود که مولف صراحتا از شما سوال نپرسد. مثلا با دادن شرح حال و معاینه طولانی یک بیمار در نهایت پرسیده باشد که کدام گزینه جزو خصوصیات این بیماری نیست و شما چون با تحلیل و تدبر و صرف وقت، تازه متوجه نوع بیماری شده‌اید با خیال راحت گزینه الف را که کاملا هم غلط است انتخاب می‌کنید!

ب- اگر از نگرش منفی یا مثبت سوال مطمئن شدید حتما سایر گزینه‌ها را هم چک کنید. امکان دارد گزینه «ج» هم صحیح باشد و در نهایت گزینه «د» را که شامل «الف و ج» بوده است را باید انتخاب می‌کرده‌اید. براساس یک قاعده کلی هر چه گزینه «الف» واضح‌تر و سر راست‌تر باشد، بیشتر احتمال دهید که جواب صحیح نباشد. اما به یاد داشته باشید که بالاخره «الف» هم یک گزینه است و این توضیحات باعث نشود که هیچگاه گزینه «الف» را انتخاب نکنید.

چنانچه بین دو گزینه شک دارید، جوابی را انتخاب کنید که طولانی‌تر و به اصطلاح تشریحی‌تر است. بدانید که یک حدس سنجیده بهتر از بی‌پاسخ گذاشتن آن سوال می‌باشد.

اگر در آزمونی که در آن نمره منفی لحاظ می‌گردد بین دو گزینه شک دارید، حتما و اگر بین سه گزینه شک دارید سعی کنید تا گزینه‌ای را انتخاب نمایید و آن سوال را بی‌پاسخ رها نکنید. ولی تاکیدی بر پاسخ‌گویی سوالاتی که در آن هر چهار گزینه ناآشناست نداشته باشید! نکته‌ای که در اینجا وجود دارد آن است که در آزمون‌های واجد نمره منفی، چنانچه مبنا را بر بی‌پاسخ گذاشتن سوالات شبه انگیز بگذارید هیچ سوالی را با اطمینان خاطر پاسخ نخواهید داد و تا پایان امتحان با خود کلنجار می‌روید که آیا سوال را پاسخ دهید یا نه!

3. آزمون‌های تشریحی: نخست منظور سوال را درک کرده، سپس پاسخ‌گویی سوال را با کلماتی که در متن سوال مورد اشاره قرار گرفته است نظیر مقایسه، علت و ... آغاز کنید. در پاسخ به هر سوال، حتی اگر چیز زیادی در ذهن ندارید، مطلبی را که خود تا حدودی مناسب می‌دانید با خطی خوش، خوانا و منظم بنویسید. در سازمان بندی پاسخ خود حتما از ذکر و بیان مقدمه، زمینه و طرح تا قضیه، استدلال و نهایتا نتیجه‌گیری به تمامی این موارد توجه داشته باشید.

 

مبانی کاربردی روش‌های مطالعه و یادگیری، انتشارات نوید شیراز، 1389

مهارت‌های مطالعه در دانشگاه، انتشارات ارجمند، 1389

Studypro.ir مرجع تخصصی مهارت‌های مطالعه و یادگیری

نوشته شده در: 1392/06/27